Bilter - U: Ayrıntılar

Kısa Süreli Bilişsel Terapiye Uygunluk Ölçeği (BİLTER-U): Safran, Segal, Shaw ve Vallis (1996) tarafından geliştirilen ölçekte 0 ile 5 puan (0, 0.5, 1, 1.5, 2, 2.5, 3, 3.5, 4, 4.5, 5) aralığında değerlendirilen Otomatik Düşüncelere Ulaşılabilirlik, Hastanın Duygularını Fark Edebilmesi ve Ayrıştırması, Değişimle İlgili Sorumluluk ve Hastanın Bilişsel Terapiye Uygunluğu, Oturum İçi ve Dışı Kanıtlarla Gözlenebilen İttifak Potansiyeli, Sorunun Kroniklik Düzeyi, Odaklanma ve İyimserlik/Kötümserlik olmak üzere toplam 10 boyut bulunmaktadır. Ölçekteki kodlamaların nasıl yapılacağı ile ilgili terapistler için hazırlanmış yönergede, bilişsel odaklı bir ön görüşmenin nasıl yürütülebileceği soru örnekleri ve öneriler yer almaktadır. Ölçeğin Türkçe geçerlik güvenirlik çalışması bulgularına göre Sınıf-içi Korelasyon Katsayısı (ICC) .91 olarak hesaplanmıştır. Bu ön çalışmanın bulgularına göre, BİLTER-U’nun, Türkiye’de yürütülen klinik uygulama ve araştırma faaliyetlerinde kullanılabilirliği açısından kabul edilebilir düzeyde psikometrik özelliklere sahip bir değerlendirme aracı olduğu düşünülmektedir.

Soygüt, G. ve Dürü, Ç. (2008). Kısa süreli bilişsel terapiye uygunluk ölçeği’nin (BİLTER-U) psikometrik özelliklerinin incelenmesine ilişkin bir ön çalışma. Türk Psikoloji Yazıları. 11 (21), 54-64.

Bilter - UYET: Ayrıntılar

Ölçek Liese, Barber ve Beck (1995) tarafından bilişsel terapi yapısının takip edilmesi, İşbirliğine dayalı bir terapötik ilişkinin Gelişmesi, Vaka formulasyonunun gelişimi ve Uygulanması, Bilişsel ve davranışçı tekniklerin kullanımı gibi boyutlara odaklanarak terapi görüşmesinin bilişsel davranışçı yaklaşım açısından uygunluk ve yetkinlik düzeyini değerlendirmek amacı ile geliştirilmiştir. Bu boyutlarla ilişkili ölçekte yer alan toplam 25 maddenin her biri Uygunluk ve Yetkinlik boyutları açısından değerlendirilmektedir. Puan aralığı her iki boyut için de 1-7 arasındadır. Uygunluk için 1 puan maddede belirtilen durumun hiç ortaya çıkmadığına 7 puan ise tam olarak uygulandığına işaret etmektedir. Yetkinlik boyutunda ise 1 puan terapistin bu madde için uygulama becerisi gösteremediğine 7 puan ise uygulama becerisinin mükemmel olduğuna işaret etmektedir. Ölçeğin iç tutarlılığı uygunluk için ? =.84 , yetkinlik için ? =.83 olarak bulunmuştur. Yargıcılar arası güvenirlik katsayılarını belirlemek amacıyla 2 yargıcıdan elde edilen veriler için mutlak uzlaşım yöntemiyle Sınıf-içi Korelasyon Katsayıları (ICC) hesaplanmıştır. Buna göre, ICC ortalamaları Uygunluk boyutu için .70; Yetkinlik boyutu için ise .60 olarak belirlenmiştir. Ayrıca, Uygunluk ve Yetkinlik boyutları arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Katsayısı aracılığıyla hesaplanmıştır. Katsayılar birinci yargıcı için r= .95 (N=20, p<.001); ikinci yargıcı için r=.97 (N=20, p<.001), her iki yargıcı için de .95 olarak belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, BİLTER-UYET’in, Türkiye’de yürütülen klinik uygulama ve araştırma etkinliklerinde kullanılabilirliği açısından, başlangıç sürecinde kabul edilebilir düzeylerde geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olduğu yönünde yorumlanmıştır.

Soygüt, G., Uluç, S. ve Tüzün, Z. (2008). Bilişsel terapiyi uygun ve yetkin yürütme ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliğine ilişkin bir ön çalışma. Türk Psikiyatri Dergisi, 19 (2), 177-186.

TİÖ: Ayrıntılar

Terapötik ittifak teknik olarak üç yapının bileşimi olarak tanımlanmaktadır. Birinci bileşen; terapist ve hasta arasında görevleri ya da belirli bir tekniğin uygulanması açısından yapılan bir anlaşmayı içermektedir. İkinci bileşen; tedavinin amaçlarında ya da öngörülen sonuçlarındaki anlaşmaya işaret etmektedir. Üçüncü bileşen ise terapist ve hasta arasındaki karşılıklı güven ve kabulü içeren duygulanımsal bağı kapsamaktadır. TİÖ bu üç boyutu değerlendirmek amacı ile Horvath ve Greenberg (1989) tarafından geliştirilmiştir. TİÖ’deki 36 madde ile bu üç yapının hem terapist hem de danışan aşısından değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Dolayısı ile ölçeğin hem terapist hem de danışan formu bulunmaktadır. Her bir boyut için ayrı ayrı puan alınabileceği gibi ölçek toplam puanı da elde edilebilmektedir. Her bir alt ölçek 7’li Likert tipi ölçeklemeye sahip 12 maddeden oluşmaktadır.

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik sonuçları için:

Soygüt, G. ve Işıklı, S. (2008).Terapötik İttifakin Değerlendirilmesi: Terapötik İttifak Ölçeği’nin Güvenilirlik ve Geçerlik Çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 19 (4), 398-408.

TİÖ - G: Ayrıntılar

TİÖ-G formu Titchenor ve Hill (1989) tarafından, TİÖ’nün Terapist ve Hasta formlarının birbiriyle uyumlu maddeleri gözlemcinin yanıtlamasına olanak sağlayacak şekilde yeniden yazılarak oluşturulmuştur. Ölçek, Duygusal Bağ (4 madde), Amaç (4 madde) ve Görev (4 madde) olmak üzere 3 boyutta yer alan toplam 12 maddeden oluşmaktadır. Madde 4 ve madde 10 ters puanlanan maddelerdir. Her bir madde 7’li likert tipi bir ölçek üzerinden puanlanmaktadır. Yüksek puanlar, madde içinde belirtilen ittifak birleşenin tam olarak gözlendiğine; düşük puanlar ise ilgili ittifak bileşeni açısından olumsuzlukların ortaya çıktığına işaret etmektedir. Boyut ve ölçek toplam puanları hesaplanırken ilgili maddelerin aritmetik ortalamaları alınmaktadır. Bu nedenle, alt boyut puanları ve ölçek toplam puanları en düşük 1 ve en yüksek 7 arasında değişmektedir.

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik sonuçları için:

Soygüt, G. ve Uluç, S. (2009). Bilişsel davranışçı Terapi Sürecinde Terapötik İttifak Ölçeği- Gözlemci Formunun Psikometrik Özelliklerinin Değerlendirilmesi, Türk Psikiyatri Dergisi, 20 (4), 367-375.

Ayrıntılar

Young (2003) tarafından geliştirilen ölçeğin özgün formunda 5 şema alanı altında yer alan 18 boyut önerilmektedir. 90 maddeden oluşan ölçekte katılımcılar, her bir maddeyi 6’lı Likert üzerinde (1=Benim için tamamı ile yanlış, 6=Beni mükemmel şekilde tanımlıyor) derecelendirmektedir. Ölçeğin özgün formunda her alt ölçek 5 maddeden oluşmakta, buna göre alt ölçeklerden alınan puanlar 5 ile 30 arasında değişebilmektedir. Ölçekten şema bazında alınan yüksek puanlar, şemanın şiddetine işaret etmektedir. Ölçeğin ülkemizdeki geçerlik-güvenirlik çalışması Soygüt, Karaosmanoğlu ve Çakır (2009) tarafından yapılmıştır. Yapı geçerliğine ilişkin temel bileşenler analizi sonucu 14 faktörlü yapıya işaret etmektedir. Bu faktörler sırasıyla Duygusal Yoksunluk, Başarısızlık, Karamsarlık, Sosyal İzolasyon/Güvensizlik, Duyguları Bastırma, Onay Arayıcılık, İç İçe Geçme/Bağımlılık, Ayrıcalıklılık/Yetersiz Özdenetim, Kendini Feda, Terk Edilme, Cezalandırılma, Kusurluluk, Tehditler Karşısında Dayanıksızlık Ve Yüksek Standartlardır. Temel bileşenler analizinin ardından yapılan üst-sıra faktör analizi sonucu ise beş şema alanına ulaşılmıştır. Gerek şema boyutları ve şema alanlarının birleşen ve ayırtedici geçerliğine ilişkin analizler, gerekse güvenirliğine ilişkin test-tekrar test güvenirliği ve iç tutarlılık analizleri kabul edilebilir düzeylerde geçerli ve güvenilir olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin psikometrik özelliklerine ilişkin ayrıntılı bilgiye buradan ulaşılabilir.

YEBÖ: Ayrıntılar

Young (1994) tarafından geliştirilen ölçek, 72 maddeden oluşmakta ve anne-babanın erken dönem uyumsuz şemaların temelini oluşturduğu düşünülen çeşitli davranışlarını içermektedir ve özgün formda bahsedilen şemalara karşılık gelen 17 alt boyut önerilmektedir. Yönergede, katılımcıdan anne-babasını tarif eden davranışları, hem anne hem de babasını çocukluğu sırasında en iyi tanımlayan şekliyle 1 (tamamı ile yanlış) ile 6 (ona tamamı ile uyuyor) arasında derecelendirmesi istenmektedir. Özgün formun psikometrik özelliklerine ilişkin devam eden çalışmalar kabul edilebilir düzeylerde geçerlik ve güvenirliğe işaret etmektedir (Sheffield ve ark. 2006). Ölçeğin Türkçe formunun, Soygüt, Karaosmanoğlu ve Çakır (2008) tarafından yürütülen geçerlik ve güvenirlik çalışmasında da ölçeğin kabul edilebilir düzeylerde geçerli ve güvenilir olduğu belirtilmektedir. Türkçe versiyonda, hem anne (YEBÖ-A) hem de baba (YEBÖ-B) formları için 10 faktörlü ortak bir yapıya ulaşılmıştır. Buna göre oluşan boyutlar; Kuralcı/Kalıplayıcı, Küçümseyici/Kusur Bulucu, Duygusal Bakımdan Yoksun Bırakıcı, Sömürücü/İstismar Edici, Aşırı Koruyucu/Evhamlı, Koşullu/Başarı Odaklı, Aşırı İzin Verici/Sınırsız, Kötümser/Endişeli, Cezalandırıcı ve Değişime Kapalı/Duygularını Bastıran Ebeveynlik’tir. Ölçeğin güvenirlik çalışması çerçevesinde yapılan test-tekrar test ve iç tutarlılık analizleri sonucu kabul edilebilir düzeylerde anlamlı katsayılara ulaşılmıştır. Ölçeğin psikometrik özelliklerine ilişkin ayrıntılı bilgiye künyesi verilen şu makaleden ulaşılabilir: Soygüt,G., Çakır, Z., ve Karaosmanoğlu, A. (2008) Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Değerlendirilmesi: Young Ebeveynlik Ölçeği’nin Psikometrik Özelliklerine İlişkin Bir İnceleme. Türk Psikoloji Yazıları, 11 (22), 17-30.

YTÖ: Ayrıntılar

Young (1995) tarafından geliştirilen YTÖ kendini bildirime dayanmakta ve 48 maddeden oluşmaktadır. Ölçek öfke/düşmanlık, baskınlık, aşırı iddiacılık, tanınma ya da statüye aşırı düşkünlük, manipülasyon, istismar etme, pasif-agresif tutum, aşırı buyurganlığa ilişkin şema sürdürücü başa çıkma davranışlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır (Ball ve Young, 2000). Ölçek 1 (“benim için tamamı ile yanlış”) ile 6 (“beni mükemmel şekilde tanımlıyor”) arasında değişen Likert tipi bir ölçek üzerinden katılımcıların kendilerini değerlendirmelerine dayanmaktadır. Ölçek için belirlenmiş bir kesim noktası olmamakla birlikte alınan yüksek puanlar daha fazla sayıda telafi davranışına işaret etmektedir. Ölçeğin klinik kullanımı ise, her bir telafi davranışının ilişkili ve sürdürücüsü oldukları şemalar kuramsal olarak belirtilmiş olduğundan, ölçek maddelerinin çalışılmasına dayanmaktadır. Ölçeğin özgün formuna ilişkin psikometrik çalışmalar devam etmektedir. Ülkemizdeki geçerlik-güvenirlik çalışması ise üniversite örnekleminde Soygüt, Karaosmanoğlu ve Çakır tarafından yürütülmüştür (2008). Ölçeğin Türkçe formu üzerinde yapılan Temel Bileşenler Analizi sonucu statü düşkünlüğü, aşırı titizlik, asilik, eleştirellik/haklılık, aşırı bağımsızlık, kontrol edicilik/manipülatif olma, mesafelilik, kendi yönelimlilik, aşırı tepkisellik/saldırganlık ve eleştiriye tahammülsüzlük boyutlarının oluştuğu görülmüştür. Ölçeğin güvenirlik çalışması çerçevesinde yapılan test-tekrar test ve iç tutarlılık analizleri sonucu kabul edilebilir düzeylerde anlamlı katsayılara ulaşılmıştır. Ölçeğin psikometrik özelliklerine ilişkin bilgiye buradan ulaşılabilir.

YR-KÖ: Ayrıntılar

Young ve Rygh tarafından 1994 yılında geliştirilen ölçek, erken dönem uyumsuz şemalarla başa çıkabilmek amacıyla kullanılan çeşitli savunma mekanizmalarını içermektedir. 40 maddeden oluşan kendini-bildirime dayanan ölçeğin kuramsal olarak önerilen 14 alt ölçeği bulunmaktadır: üzüntü veren olaylar hakkında kasıtlı olarak düşünmeme, madde kullanımı, mutsuzluğun inkar edilmesi, aşırı mantıksallaştırma ve kontrol, öfkenin bastırılması, psikosomatik semptomlar, insanlardan uzaklaşma, anıların inkar edilmesi, uyuyarak kaçınma/enerji kaybı, aktiviteyle zihinden uzaklaştırma, kendini yatıştırma (yiyerek, alışverişle,…), olumsuz duyguların pasif engellenmesi, pasif zihinden uzaklaştırma (fantezi kurma, televizyon), üzüntü veren durumlardan kaçınma. Ölçek, maddelerin katılımcılar tarafından 1 (“benim için tamamı ile yanlış”) ile 6 (beni mükemmel şekilde tanımlıyor”) arasında değişen Likert tipi bir ölçek üzerinde derecelendirilmesiyle puanlanmaktadır. Herhangi bir kesim noktası belirlenmemiş olmakla birlikte ölçekten alınan yüksek puanlar daha fazla kaçınma davranışına işaret etmektedir. Ölçeğin özgün formuna ilişkin psikometrik çalışmalar devam etmektedir. Ülkemizdeki geçerlik-güvenirlik çalışması ise üniversite örnekleminde Soygüt, Karaosmanoğlu ve Çakır tarafından yürütülmektedir. Ölçeğin psikometrik özelliklerine ilişkin bulgular yayına hazırlanma aşamasındadır.